جەڭىس جولىنداعى كەنەپ ءشوپ: وسىمدىكتىڭ ەل ۇمىتقان تاريحى - كەرۋەن تورابى

جەڭىس جولىنداعى كەنەپ ءشوپ: وسىمدىكتىڭ ەل ۇمىتقان تاريحى

كەنەپ ءشوپ نەمەسە لاتىن تىلىندەcannabis sativa قازىرگى كەزدە ەسىرتكىنىڭ جەڭىل ءتۇرى رەتىندە تانىمال. ءبىراق بىرنەشە عاسىر بۇرىن ادامزات وسىمدىكتى ماتا وندىرىسىنە كەڭىنەن پايدالانعانىن ءبىرى بىلسە، ءبىرى بىلە بەرمەيدى.

تاريح اتاسى سانالاتىن گەرودوت سكيفتەر تۋرالى جازباسىندا كەنەپ شوپتەن جاسالعان ماتانى بىلاي سيپاتتايدى: «سكيفتەر جەرىندە كەنەپ ءشوپ اتتى وسىمدىك وسەدى. ول جابايى زىعىرعا قاتتى ۇقسايدى، تەك وعان قاراعاندا ءىرى. كەنەپ ءشوپتى ادەيى وسىرەدى، ءبىراق جابايى ءتۇرى دە كەزدەسەدى. افراكيالىقتار كەنەپ شوپتەن كيىم دايىندايدى. ونىڭ زىعىرمەن ۇقساستىعى سونشالىقتى، ەكەۋىن كوبى شاتاستىرىپ الادى. ەشقاشان كەنەپ شوپتەن جاسالعان ماتانى كورمەگەن ادام ونى زىعىر ماتاسى دەپ ويلاپ قالۋى عاجاپ ەمەس».

كەنەپ ءشوپتى ماتا ءوندىرىسى ءۇشىن العاش بولىپ وسىرگەن سكيفتەر دە، افراكيالىقتار دا ەمەس. قازىرگى زەرتتەۋگە سۇيەنسەك، كەنەپ ءشوپ – اۋىلشارۋاشىلىعى مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا نەگىز بولعان وسىمدىكتەردىڭ ءبىرى. كەنەپ ءشوپ ماتاسىن بىزگە دەيىن 7000 جىل بۇرىن پايدالانا باستاعان. 

كەنەپ ءشوپ ماتاسى ارقىلى جاسالعان كيىمدى الدىمەن شىعىس ازيا مەملەكەتىندە وندىرە باستاعان. تاياۋ شىعىس پەن ەۋروپا ايماعىنا كەيىن جەتكەن. شامامەن ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىن 1 مىڭجىلدىقتا قولدانعان. ورتا عاسىردا ارزان ءارى قاراپايىم كەنەپ ءشوپتى ماتادان جاسالعان كيىمدى اۋىلدىق ايماقتىڭ تۇرعىندارى كيگەن. ال قالا تۇرعىندارى تىعىز ماتانى دۇرىس كورگەن. ەسەسىنە بۇل ماتا ءتۇرىن كەمە وندىرىسىنە كەڭىنەن قولدانعان. سونىڭ ىشىندە قاناتى مەن جەلكەن كەنەپتەرىن جاساعان. اعىلشىن ءتىلىنcanvas (كەنەپ)  لاتىن تىلىندەگىcannabis سوزىنەن شىققان. 

ەۋروپالىقتار امەريكانى اشقاننان كەيىن كەمە وندىرىسى قارقىندى داميدى، ونىمەن بىرگە كەنەپ شوپكە دەگەن سۇرانىس ارتادى. كەنەپ ءشوپ ءوسىرۋ بيزنەسىن پۋريتاندار قولىنا الادى.

كەيىن بۇل بيزنەستى دجوردج ۆاشينگتون جالعاستىرادى. 1765- جىلى ءوز كۇندەلىگىندە ايگىلى پرەزيدەنت وسىمدىكتىڭ بولاشاعى مەن ونىڭ بەرەر مۇمكىندىكتەرىن جازعان. كەيىن ول ءۇندى كەنەپ ءشوبىن(cannabis indica) وسىرە باستايدى. ول تەك ماتاسىمەن عانا ەمەس، شايىرىمەن (سمولا) دە تانىمال بولا تۇسەدى.  

ۆاشينگتوننىڭ ءوزى كەنەپ ءشوپ ساتىپ تابىس تاپپاسا دا، ونىڭ تانىمال بولۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. شيكىزاتقا دەگەن سۇرانىس ارتتى، كەنەپ ءشوپ بيزنەسىXX عاسىردىڭ باسىنا دەيىن دۇركىرەپ تۇردى. ءبىراق كەيىن ونىڭ ەسىرتكى رەتىندە كۇشىن بايقاپ، ونى بۇرىس جولعا پايدالانا باستادى. 1930-1940- جىلدارى كوپتەگەن ەل كەنەپ ءشوپ وندىرىسىنە سالىق قىسىمىن كورسەتىپ، تىيىم سالا باستادى.  

1937- جىلى اقش ماريحۋاناعا سالىق زاڭىن قابىلداپ، كاننابيس وسىرۋمەن جانە ساتۋمەن اينالىساتىن ادامداردىڭ اياعىنا تۇساۋ سالدى. ءبىراق سوعىس كەنەپ ءشوپتىڭ باستاپقى پايداسىن قايتا ەسكە ءتۇسىردى. ول كەمە قاناتتارىن، ماتا مەن كيىم ەلەمەنتتەرى ءۇشىن كەرەك بولدى. بيلىك تىيىمدى الىپ تاستاپ قانا قويماي، قايتا ءوسىرۋدى ءناسيحاتتاي باستادى. 1942- جىلى بيلىك وكىلدەرى ۇگىتتەۋ ماقساتىنداHemp for Victory اتتى فيلمدى جارىققا شىعاردى. فيلمدە وسىمدىكتىڭ پايداسى مەن قاجەتتىلىگى ءسوز ەتىلىپ، ونى ءوسىرۋدى تالاپ ەتتى.

سوعىس اياقتالىسىمەن ونى وسىرۋگە تىيىم قايتا كۇشىنە ەندى. بۇگىندە كەي ايماقتار عانا كەنەپ ءشوپتى مەديتسينالىق ماقساتتا قولدانادى. كەنەپ شوپتەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن، قاعاز بەن بيوپلاستيك وندىرەدى. 

كەنەپ شوپتەگى ماتا ءوندىرىسى ءالى توقتاعان جوق. كوپتەگەن قاپتار كەنەپتەن جاسالادى. ءبىر كەزدەرى تەك كەدەي ادامدار قولداناتىن ماتا ءتۇرىن قازىر باقۋاتتى ادامدار دا قۋانا- قۋانا پايدالانادى. ءبىر كەزدەرى الەمدى قۇتقارعان كەنەپ ءشوپ ءوزىنىڭ دۇرىس جولىمەن قايتا قولدانىسقا ەنىپ كەلەدى.

قاينار: قازاقىستان تورابى | رەداكتور: اراي | كورىلىم : 333 رەت

  • نازارلارىڭىز بىزدە بولسىن

ءسىز قىزىعاتىن مازمۇندار


جۇڭگو جىلجىمالى حابارلاسۋ سەرىكتەستىگى

تەكشەمىزگە قوسىلىڭىز